İlköğretimde Mesleki Rehberlik - (Rehberlik Eğitim Bilimleri )

�LK��RET�MDE MESLEK� REHBERL�K ADINA YAPILAB�LECEK ETK�NL�KLER

1. Giri�:

�lk��retimde mesleki rehberlik konusunu a��klamadan ve elde etti�imiz bulgular� sunmadan �nce “Rehberlik ve psikolojik dan��ma” hakk�nda biraz bilgi vermenin yararl� olaca��n� d���n�yorum. Rehberlik ve psikolojik dan��may� a��klarken de konumuz itibariyle verece�imiz bilgiyi ilk��retim kademesi ile s�n�rl� tutman�n, haz�rlad���m�z �devin amac�na ula�mas� a��s�ndan olduk�a faydal� olaca��n� d���nmekteyim.

2. �lk��retimde rehberlik:

�lkemizde ilk��retimlerde rehberlik gereksinmesi, �zel e�itimcilerimizin �abas� ile g�ndeme getirilmi� olup rehberlik ve ara�t�rma merkezlerimizin kurulu�u ile ilk��retim d�zeyinde �rg�tl� rehberlik uygulamas�na ba�lanm��t�r.

�lkemizde sekiz y�ll�k temel e�itimin her birey i�in zorunlu oldu�u kabul edilmi� olup bunun en k�sa zamanda ger�ekle�tirilmesi i�in �abalar s�rd�r�lmektedir. Bu e�itimin amac� temel bilgi ve beceriler kazand�rmakt�r. �lk��retim okulunu bitirdikten sonra hayata at�lmak isteyenlerin, yetenek ve ilgilerine uygun bir i�e, e�itime devam etmek isteyenlerin ise orta ��retimde kendilerine uygun bir programa y�nelmeleri gerekmektedir. Bireylerin bu konuda verece�i karar�n isabetli, ne istediklerini ve neler yapabileceklerini iyi bilmelerine ba�l�d�r. O halde ilk��retim s�resince verilecek olan rehberlik hizmetlerinin amac� ��rencilerin ya�ant�lar� �zerinde d���nmesine bunlar� anlamland�rmas�na ve de�erlendirmesine yard�mc� olmakla ger�ekle�ebilir. Haz�rlanan ��retim ortamlar� �e�itli yetenekleri ortaya ��karacak uyar�c�lar i�erir. ��renci temel bilgi ve becerileri kazan�rken bunlardan baz�lar�n� �abuk ve kolay, baz�lar�n� da zorlukla ��rendi�ini fark eder. Yap�p ettiklerini ba�kalar�n�nkiler ile kar��la�t�r�r. ��retmenin verdi�i geri bildirimle ba�ar�s�n� de�erlendirmede en �nemli kriteri olu�turur. ��retmenin rehberlik g�revi ��rencisinin bu de�i�ik ��renim ya�ant�lar� �zerinde d���nmeye ve onlar� gelecekteki hedefleri a��s�ndan de�erlendirmeye te�vik edecektir.

Bu i�lerin yerine getirilmesinde ��retmenin s�n�fta yarataca�� terap�tik ortam �ok �nemlidir. Sa�l�kl� bir geli�me ve olumlu bir benlik tasar�m�n�n olu�mas� i�in ��retmenin ko�ulsuz sayg� ve kabul ile nitelenen bir ��renme ortam� yaratmas� gereklidir. K���k ba�ar�lar�n �d�llendirildi�i, �abalar�n de�erlendirildi�i bir ortamda �ocuk �z varl���n�, bir �eyler yapabilme g�c�n� ortaya koyabilecektir. B�yle bir ortamda �ocu�un g�sterece�i ba�ar�, gelecekte neler yapabilece�inin ipu�lar�n� verir. Bunlar�n do�ru ve ayr�nt�l� olarak kaydedilmesi ile �ocu�un yetenek ve ilgi hakk�nda bir fikir edinmek m�mk�n olabilecektir.

��retmenin s�n�fta olu�turaca�� terap�tik ortam �ocu�un kendine g�venini g��lendiren ve onda insiyatifi artt�ran en �nemli etkendir. ��retmenlerin ��rencilerini ba�ar�lar�na, sosyo-ekonomik d�zeylerine veya fiziksel g�r�n�mleri ne olursa olsun her birini de�erli bir varl�k olarak g�rmesi ve onlar�n �z yap�lar� do�rultusunda geli�me ihtiya�lar�na duyarl� olmas� beklenir. ��retmen ba�ar�l� ��renciye g�sterdi�i sevgi ve sayg�y� ba�ar�s� yeterli olmayana da g�sterebilmelidir. Unutmamal�d�r ki okulda verilen e�itim genellikle zihin becerilerinin geli�tirilmesine a��rl�k verir. Ba�ar�da bu a��dan de�erlendirilir. Oysa ��rencilerin b�y�k �o�unlu�u toplumda el becerilerini gerektiren i�lerde �al��acaklard�r. Topluma de�i�ik a��larda hizmet vereceklerdir.

Her bireyin kendini sevmesinde, hayata ve insanlara g�len g�zlerle bakmas�nda yarat�c� g�c�n� ortaya koymas�nda ��retmenlerin �nemli rol� vard�r. �lk��retim ��retmenleri ise bu alanda ba�rol� oynarlar.

3. �lk��retimde mesleki rehberlik:

E�itim sistemimizin ilk��retim basama��nda ��rencilerimize vermek zorunda oldu�umuz bir�ok temel beceri ve bilgi bulunmaktad�r. Biz bu bilgileri ve temel becerileri elbette ki ��rencilerimize bir �ekilde ald���m�z �zel alan bilgisi ve formasyon dersleri ile aktarabilece�iz. Bu bak�mdan hizmet �ncesi e�itimde ald���m�z ve hizmet i�i e�itim ile alaca��m�z e�itim bize bu beceri ve bilgileri ��rencilerimize aktarmam�z a��s�ndan �nemli bir etken olarak kar��m�za ��kmaktad�r. Biz ��retmen adaylar� olarak kendimizi bu �zel alan bilgisi ve mesleki yeterlilikler a��s�ndan kendimizi geli�tirmeliyiz. Tabi ki biz ��retmenler, ��rencilere verece�imiz temel bilgi ve becerilerin yan�nda �a�da� e�itim sisteminin i�erisine son y�llarda girmi� olan ve e�itimin boyutlar� i�erisinde yer almaya ba�layan rehberlik ve psikolojik dan��manl�k alanlar�nda da gerekli yeterlilik ve yard�m faaliyetlerini ger�ekle�tirmekle y�k�ml�y�z. Biz �imdi bizim ara�t�rmam�zla alakal� olarak rehberlik ve psikolojik dan��manl���n bir boyutu olan “Mesleki rehberlik” �zerinde daha fazla durmaya gayret g�sterece�iz.

Peki biz e�itim sistemimizin ilk��retim basama��nda ��rencilerimize mesleki rehberlik alan�nda ne gibi etkinlikler ger�ekle�tirebiliriz? Diye bir soru soracak olursak, bu soruya �u �ekilde yan�t verebiliriz. �lk bak��ta ilk��retim �a��ndaki ��rencilerimizi e�itim bak�m�ndan bir �st e�itime haz�rlamal�y�z. Bunu ger�ekle�tirirken de yapaca��m�z ilk etkinliklerden bir tanesi ��rencilerimize meslekleri tan�tarak onlara i� olanaklar� hakk�nda bilgi vermek olacakt�r. Meslekleri ��rencilerimize tan�t�rken onlar� bir alandaki bir mesle�e do�ru y�nlendirmek yerine onlara t�m meslekler hakk�nda bilgi vererek, bu mesleklerin olumlu-olumsuz y�nlerini belirterek, bu mesleklerin �zelliklerini s�yleyerek ve en �nemlisi de kendi �zelliklerini fark�na varmalar�n� sa�layarak onlar�n kendi mesleklerin se�mede bir fikir sahibi olmalar�n sa�lamalay�z. ��rencilerimize meslekler hakk�nda bilgi vermenin yan�nda meslek sahibi olman�n g�zelli�ini ve �nemini onlara kavratarak onlar� meslek sahibi olmaya g�d�leme yolunda �nemli bir bilgi verici konumunda olmal�y�z.

Mesleki rehberlik alan�nda ��rencilerimizi bilgilendirirken yararlanabilece�imiz ve do�al yollardan ��renmenin ger�ekle�tirilebilece�i kaynaklardan biri olan ilk��retim programlar�ndan da etkili bir �ekilde yararlanabiliriz. Mesela bu yararlanma olay�n� nas�l ger�ekle�tirebiliriz? diye bir soru soracak olursak, bu sorunun cevab� �u �ekilde olacakt�r.  Dersleri i�lerken ba�ka konular aras�nda; insanlar�n yapt�klar� i�ler, belli ba�l� �al��ma alanlar� yak�n �evrede icra edilen ba�l�ca meslekler, i� b�l�m� gibi konular serpi�tirilerek ��rencilerde gizil ��renme ger�ekle�tirilebilir. Fen bilgisi, sosyal bilgiler, matematik gibi ders konular�n� i�lerken bu alanlarda �al��an insanlar�n nas�l bir i� ortam�nda bulunduklar� ba�l�ca faaliyetleri tan�t�labilir ve i� d�nyas� ile erken ya�lar�nda tan��malar�na yard�mc� olunabilir.

��rencinin i� d�nyas� ve meslekler hakk�nda edindi�i bilgileri kendi nitelikleri ile zaman zaman kar��la�t�rmas�, gelecekte meslek veya okul se�me sorunu ile kar��la�t�klar�nda haz�rl�kl� olmas�n�, muhtemelen daha ger�ek�i tercihler yapmas�n� sa�layabilir.

4. �lk��retimde mesleki rehberlik ad�na yap�labilecek �rnek etkinlik:

4.1:Mesleki olgunluk �l�e�i*:

4.1.a.A��klama:

�l�ekte meslek se�imiyle ilgili tulum ve davran��lar� �l�en baz� ifadeler verilmi�tir.

1. Sizdeki istenen, ifadeleri dikkatle okuyup bu ifadelerin size ne kadar uygun oldu�unu, sizin durumunuzu ne �l��de yans�tt���n� belirtmenizdir.

2. Cevap ka��d�nda: A "Bana Hi� Uygun De�il", B "Bana Pek Uygun De�il" C "Bana Biraz Uygun", D "Bana Uygun'', E "Bana �ok Uygun" kar��l���ndad�r.

3. �imdi bir �rnekle cevaplaman�n nas�l yap�laca��n� g�relim:

�rnek :

- �ok erken ya�lardan beri, bir meslek se�mem gerekti�ini d���n�yorum.

E�er sizin yukar�daki ifadeye uygunluk dereceniz "Bani Biraz Uygun" ise a�a��da g�sterildi�i gibi cevap ka��d�nda "C" se�ene�inin alt�ndaki aral��� i�aretlemeniz gerekecektir.     

Bana Hi� Uygun De�il       Bana Pek Uygun De�il        Bana Biraz Uygun        Bana Uygun      Bana �ok Uygun ;

                                      A                              B                             C                           D                 E

                   ?                               ?                             ?                           ?                  ?

4. Cevap ka��d�nda her ifadeye ili�kin be� se�enekten yaln�z birini i�aretleyece�inizi ve cevaps�z ifade b�rakmaman�z gerekti�ini l�tfen unutmay�n�z.

5. �l�ekte bulunan 40 ifadeyi 30 dakika i�inde cevaplamaya �al���n�z.

Ba�ar�lar diler, katk�lar�n�z i�in te�ekk�r ederiz.

4.1.a.i.Sorular:

1.  Hangi mesle�in bana uygun oldu�unu b�y�klerimin daha iyi bilecekleri d���ncesindeyim.

2.   �nsan mesle�ini tesad�fen se�er.

3.  �stedi�im mesle�i se�emeyeceksem "bu konuyu d���nmenin ne gere�i var" diyorum.

4.   �nsan hangi mesle�i se�mesi gerekti�i konusunda ailesinin tavsiyelerini dikkate al�rsa hata yapmaz.

5.   Meslekleri daha iyi tan�mak i�in, bu konuda yaz�lm�� kaynak kitaplar olup olmad���n� ara�t�r�r�m.

6.   Girmek istedi�im meslekler hakk�nda bilinmesi gereken her �eyi biliyorum.

7.   ��retmenlerime,  ��rettikleri  konu  alanlar�yla  ilgili  �niversite programlar�n�n neler oldu�u hakk�nda sorular sorar, onlardan bu |     konularda beni ayd�nlatmalar�n� rica ederim.

8.   Gelecekteki mesle�imi ben belirleyece�ime g�re, bu konuda gerekli bilgiyi   edinmek i�in benim harekete ge�mem gerekti�i d���ncesindeyim.

9.   Hangi mesle�e girece�ime ailemin karar vermesi iyi olacak. B�ylece      sonu�ta bir hata olursa ben sorumlu olmam.

10. ��rencilik hayat�mda daima hangi derslerin ya da ders d��� faaliyetlerin bana ne y�nden yararl� olabilece�ini, hangi hedefe eri�mek i�in katk�s� olabilece�ini d���n�r�m.

11. �niversitede program tercihimi belirlemeden �nce, hangi alanlarda ne derece g��l�, hangi alanlarda ne derece zay�f oldu�umu de�erlendirece�im.

12. Meslek tercihlerimde s�k s�k de�i�iklik yap�yorum.

13. Bir meslek se�iminde dikkate al�nacak o kadar �ok fakt�r var ki, en iyisi i�i olunma b�rakmak diye d���n�yorum.

14. �imdiden meslek tercihleri �zerinde d���nmeyi gereksiz buluyorum.

15. Ailemin se�ti�i mesle�e girersem onlar�n daha �ok yard�m ve deste�ini sa�layabilirim diye d���n�yorum.

16. �stedi�im bir mesle�e giremeyeceksem meslek se�imi �zerinde d���nmenin ne yarar� var diye d���n�yorum.

  17. Ne zaman meslek se�me konusu a��lsa i�imi bir s�k�nt� kaplar.

  18. Hi� kimsenin beni benden iyi tan�yamayaca��n� ve mesle�imi se�me sorumlulu�unun bana ait oldu�unu d���n�r�m.

  19. Bana uygun hi�bir meslek bulam�yorum.

  20. Kendimi bildim bileli hangi mesle�e girmek istedi�imi d���n�r�m.

  21. Baz� insanlar�n hangi mesle�i se�mek istedikleri konusunda nas�l da emin ve kararl� olabildiklerine �a��yorum.

  22. Ne olmak, hangi mesle�i se�mek istedi�im konusunda zaman zaman hayallere dalar�m, ama asl�nda hen�z tercihlerimi belirlemi� de�ilim.

  23. �ok erken ya�lardan beri meslek ya�am�mdan neler bekledi�imi, ne gibi yeteneklere ve ki�ilik �zelliklerine sahip oldu�umu d���n�r�m.

  24. �niversite s�nav�nda hangi alanla ilgili test alaca��m� belirledim, ama o alanda hangi programlara girmek istedi�ime karar veremedim.

  25. Benim i�in �nemli olan s�nava haz�rlanmakt�r. Meslek tercihimi zaman� gelince belirlerim.

26. �u ana kadar hangi programlan tercih edece�imi belirleyemedim. ��nk� her g�n ba�ka bir se�enek bana �ekici geliyor.

27. �u anda belli bir meslek alam belirledim, ama karar�mdan memnun de�ilim.

28. Televizyonda bir mesle�in �zelliklerini ve �lke ekonomisindeki yerini tan�tan programlan ilgi ile izlerim.

29. Yetene�ime uygun oldu�unu d���nd���m meslekleri inceliyorum.

30. Meslekleri tan�tan kaynak kitaplar� okurum.

31. �lgilendi�im bir meslekteki insanlar�n neleri yapt�klar�n�, hangi ko�ullarda �al��t�klar�m ��renmek i�in i�yerlerine giderim.

32. Meslek tercihlerimi belirlemeden �nce, sadece ilgi duydu�um meslekleri de�il, m�mk�n oldu�u kadar ba�ka bir�ok mesle�i de incelemeye �al���yorum.        

33. Meslek se�erken pek �ok ki�iden bilgi ve g�r�� almaya niyetlendim, ama sonu�ta karga�aya ve karars�zl��a d���nce bu i�i oluruna b�rakt�m.

34. Yeni bir meslek ad� duydu�umda hemen o mesle�i incelemek i�in harekete ge�erim.

 35. Benden �nce liseyi bitirip y�ksek ��retime devam eden arkada�lar�ma, b�l�mleri hakk�nda sorular sorar�m.

36. Bir�ok mesle�e heves ediyorum ve ilgi duyuyorum, ama hepsinin bir kusuru var. Bir t�rl� birine karar veremiyorum.

37. Herhangi bir i�im i�in bir i� yerine �rne�in; banka, hastane, fabrika ve benzeri yerlere gitsem orada �al��anlar�n yapt�klar�n� g�zler, "Ben bu i�leri yapabilir miyim, bunlar� yapmaktan zevk al�r m�y�m?" diye d���n�r�m.

38. Yeteneklerimi tan�mam gerekiyor, ama bunu nas�l yapaca��m� bilmiyorum.

39. Tercih etti�im meslekleri tan�t�c� toplant�lara kat�l�r�m.

40. Benimle ilgili y�nergeleri, a��klamalar� dikkatle okurum (Se�meli dersler listesi. �SS ve �YS K�lavuzu gibi).

4.1.a.ii.Mesleki olgunluk �l�e�i cevap ka��d�:

Ad� Soyad�      : .............................................................      Cinsiyeti : K ( )    E ( )

Do�um Tarihi : .. / .. / 19...                                                  S�n�f� : ..................

Ham Puan ( T ) = ....................                                            Y�zdelik Puan�  = .....................

A : Bana hi� uygun de�il                C : Bana biraz uygun            E : Bana �ok uygun

B : Bana pek uygun de�il                D : Bana uygun   

www.sinifogretmeniyiz.biz

5.Kaynaklar:

*. Prof. Dr. Y�ld�z KUZGUN, Dr. Feride BACANLI’