Sosyal Gelişim Kuramı (L.Vygotsky) - (Gelişim ve öğrenme Eğitim Bilimleri )

SOSYAL GEL���M KURAMI (L. VYGOTSKY)

Kuram�n Genel Tan�m�: L. Vygotsky çocu�un bili�sel geli�iminde içinde bulundu�u ‘sosyal çevrenin’ önemli rolü oldu�unu ileri sürmü�tür. Çocuklar, çevresindeki ki�ilerden ve onlar�n sosyal dünyalar�ndan ö�renmeye ba�lamaktad�rlar. Çocuklar�n kazand�klar� kavramlar�n, fikirlerin, olgunlar�n, becerilerin tutumlar�n kayna�� sosyal çevredir.
O halde bili�sel geli�imin kayna��, ki�isel psikolojik süreçlerden önce, insanlar ve kültür aras�ndaki etkile�imdir.
            Vygostky’e göre e�itim, bili�sel geli�im için bir temel de�il ayn� zamanda sosyokültürel aktivitedir. Vygotsky, insan�n dü�ünme �eklinin psikogenetik ve sosyokültürel olarak nas�l geli�ti�i üzerinde çal��m�� olmas�na ra�men çal��mas�n�n temeli bireysel geli�imin sosyal kaynaklar� ve kültürel
temelleridir (Moll, 1990, s.1).

Kuram�n Kapsam�/Uygulamas�: Vygotsky’e göre tüm psikolojik süreçler, insanlar aras�nda, ço�u zaman çocuk ve yeti�kinler aras�nda payla��lan sosyal süreçlerle ba�lar. Bunun en aç�k örne�i “dil”dir. Sosyal çevremiz bizi belli bir kategoriye yerle�tirir. Örne�in; zeki, uzun, k�sa, zengin vb. Sonuç olarak bizim bütün ki�isel psikolojik süreçlerimiz, kültürümüz taraf�ndan biçimlendirilmi� sosyal süreçler olarak ba�lar.
Vygotsky, çocu�un bili�sel geli�imini etkilemede yeti�kin rolünün çok önemli oldu�unu vurgular. Ona göre, çocuklar, yeti�kinlerle ya da di�er çocuklarla i�birli�i içinde birlikte çal��t�klar�nda bili�sel geli�imleri beslenir.
Birçok ö�retme durumunda yeti�kinler, çocuklar�n dü�ünme ve problem çözme etkinliklerini kontrol eder. Ancak bu kontrol, çocuklar�n ö�rendiklerini içselle�tirmeleri-
ni sa�lamal�, onlar� ba��ms�z dü�ünürler ve problem çözücüler haline getirmelidir.

Vgotsky’e göre yeti�kinin, çocu�un bilgiyi içle�tirmesine bilgiyi kazanmas�na yard�m edebilmesi için iki noktay� belirlemesi gerekir. Bunlardan birisi, çocu�un herhangi bir yeti�kinin yard�m� olmaks�z�n, ba��ms�z olarak kendi kendine sa�layabilece�i geli�im düzeyini belirlemektedir. �kincisi ise, bir yeti�kinin rehberli�inde çal��t���nda gösterebilece�i potansiyel geli�im düzeyini belirlemektir. Bu ikisi aras�ndaki fark, çocu�un “geli�meye aç�k alan�”d�r. Vygotsky’in geli�im ve e�itime getirdi�i en önemli kavram geli�meye aç�k aland�r.
O halde Vygostky’e göre ö�retim, çocu�un geli�imini ileriye götürebildi�i ölçüde iyidir. Ö�retim, çocu�un geli�meye aç�k alan�n� etkili olarak kullanmas�n� sa�lamal�d�r. Bu nedenle, do�rudan bire bir ö�retim ve çocuklar�n çocuklarla ve yeti�kinlerle etkile�imlerini sa�layan ö�retim biçimleri çocu�un bili�sel geli�iminde önemli rol oynar.
Çocu�un bili�sel geli�im ilerlemesinde, di�er bir deyi�le yak�nsal geli�im alan�n�n etkili olarak kullan�lmas�nda ö�retmen, di�er yeti�kinler ve di�er çocuklar önemli katk�lar da bulunurlar. Bu nedenle okullar, ö�retmenler, çocuklar� çal��malar�nda a��r� derecede ba��ms�z b�rakmamal�d�r. A��r� ba��ms�zl�k, bili�sel geli�imi yava�latmaktad�r.
Geli�imin tam olarak sa�lanabilmesi için, çocu�un sistematik olarak daha karma��k hale gelen bu olaylar�, olgular� tam olarak anlayabilmesi için ise yeti�kinin ya da o alan da uzman olan herhangi bir ki�inin yard�m�na ihtiyaç vard�r.

Kuram�n Örne�i: Vygotsky’nin sosyal geli�im kuram�na a�a��daki diyalogu örnek verebiliriz:

Anne: Burada senin için 4 kitap var, abin içinde

Çocuk: Ayn� m�? (Abisinin kitap say�s�n� ara�t�r�yor.) Hay�r, onun daha fazlad�r (k�zg�n bir ifade ile konu�ur).

Anne: Hay�r, gerçekten ayn�. Onlara da bak

Çocuk: Onun daha fazla.

Anne: Onunkileri bir s�raya diz. Sonra da kendininkileri s�rala ve kar��la�t�r.

Çocuk: (denileni yapar) bir, iki, üç, dört. Bir iki üç, dört. Ayn�. (Mutlu olmu�tur.)

Bir örnek daha verecek olursak;

Çocuk yeni kelimeler ö�renirken okumakta zorlan�yorsa ebeveynleri bu kelimeleri okuyarak çocu�un kelimeleri i�itmesine yard�mc� olabilir.

Vygotsky bu kavram� çocu�un tek ba��na yapmakta zorland��� ancak yeti�kin rehberli�inde ba�arabilece�i görevler için kullanmaktad�r.

Kuram�n �lkeleri:

Vygotsky’ nin (1978) ilkeleri dikkate al�narak gerçekle�tirilen bir ö�renme- ö�retme ortam�nda dört temel ilke vard�r: 

1- Ö�renme ve bili�sel geli�im sosyal, i�birlikli bir etkinliktir.

2- Geli�imsel eri�im alan� (ZPD) program haz�rlama ve ders planlamas� için bir k�lavuzdur.

3- Ö�renme anlaml� ba�lamlar içinde meydana gelir. Ö�renme ve bilgi, çocuklar�n ‘gerçek dünya’ geli�imlerinden kopuk olamaz ve ayr� dü�ünülemez.

4- Okul- içi deneyimler çocu�un okul- d��� deneyimleriyle ili�kili olmal�d�r.

KAYNAKLAR:

http://forum.psikolojikdanisma.net/archive/index.php?t-1842.html

www.bote.gazi.edu.tr/boteabd/ofd394/dokumanlar/kuramlar.ppt

http://www.egitimbilimleri.net/index.php?option=com_content&task=view&id=314&Itemid=35

http://64.233.183.104/search?q=cache:o75-901aEcYJ:perweb.firat.edu.tr/personel/yayinlar/fua_81/81_18342.doc+ vygotsky+ilkeleri&hl=tr&ct=clnk&cd=8&gl=tr

http://kisi.deu.edu.tr/didem.siyez/vygotsky.html